Minister Hirsch Ballin van Justitie waarschuwt nog één keer: als de verkoop van extreem gewelddadige games aan jonge kinderen niet teruggedrongen wordt, dan komt er een algeheel verbod op deze games. Dat schreef de minister deze week in een brief aan de Tweede Kamer.
Wat is er aan de hand?
De invoering van Pegi (de Kijkwijzer voor games) zou moeten voorkomen dat kinderen met games te maken krijgen die mogelijk schadelijk zijn. Aan kinderen mag dan ook niets worden getoond, verkocht, verhuurd of geleend als ze jonger zijn dan de leeftijd die Pegi of Kijkwijzer aangeeft voor dat product. Maar volgens minister Ernst Hirsch Ballin van Justitie werkt dat systeem onvoldoende.
Dit werd in 2008 geconstateerd, toen bij een test met mysterie-shoppers bleek dat het slechts in 14% van de gevallen goed ging: in de meeste gevallen kregen kinderen met gemak games mee waar ze te jong voor waren. Daarna is een campagne gestart om de industrie bewuster te maken van de regels op dit gebied, die een grond hebben in de wet. (Voor wie het wil opzoeken, zie de Mediawet artikel 4.1 en 4.2 en de Strafwet artikel 240a en b.).
Wat zegt de wet?
Onze Nederlandse wet is bedoeld ter bescherming van kinderen onder de 16 jaar. Dat is ook de reden dat Kijkwijzer niet maar tot 16 gaat en geen leeftijdaanduidig 18 heeft. Pegi, voor games, is echter een Europees systeem, en in aansluiting op wetgeving in andere landen, is daar wel een aanduiding 18 beschikbaar.
Onze wet zegt eigenlijk alleen iets over kinderen tot en met 15 jaar: iemand is strafbaar als hij een afbeelding of een gegevensdrager vertoont, verstrekt of aanbiedt, aan kinderen onder de 16 jaar. In de praktijk vallen bioscopen, winkels, verhuurders, maar ook scholen, kinderopvang, buurthuizen en bibliotheken onder deze wet.
Thuis mag het strikt genomen ook niet, maar daar kan de overheid (nog) niet controleren. Vergelijk het met de wetgeving voor de verstrekking van alcohol. Wat ouders binnen doen, moeten ze ook vooral zelf weten. Ik kan dus gerust zelf bepalen of mijn 14-jarige een glaasje champagne mag meedrinken met de jaarwisseling, of Battlefield mag spelen met zijn oom.
Er is dus al het nodige geregeld in het strafwetartikel 240a. Die wetgeving heeft ertoe geleid dat de overheid samen met de branche regels heeft afgesproken, gebaseerd op Kijkwijzer en Pegi, een en ander en vorig jaar nog eens vastgelegd in een convenant, waarna een paar maanden geleden een campagne volgde met de aankondiging dat de overheid de wet strenger zou gaan handhaven, allemaal ondersteund door het Nicam met Buro 240a, die scholing verzorgt voor alle mensen die in de praktijk te maken hebben met uitgifte, vertoning, uitleen, verhuur enz.
Een verbod kán
Tegelijkertijd ging de minister onderzoeken of een algeheel verbod op games met extreem (seksueel) geweld juridisch haalbaar zou zijn. Kán het met de huidige wetgeving? Het antwoord dat hij nu aan de Tweede Kamer geeft is: ja, het kan. Met in de toelichting: voor films gaat niet meer lukken, want dat is al teveel ingeburgerd, maar dat met die games dat krijgen we er nog wel door.
Blijkbaar, en dat is opmerkelijk, houdt de minister ernstig rekening met de mogelijkheid dat de campagne mislukt, en dat een verbod nodig is omdat een samenwerking met de industrie zelf niet effectief genoeg is om kinderen voldoende te beschermen. Dit is wel enigszins voorbarig, want voor zover ik weet is het effect van de campagne nog niet gemeten.
Ongeduld
Waarom komt de minister van Justitie hier nú mee? Zou het iets te maken kunnen hebben met zijn demissionaire status? Hirsch Ballin ziet nog net de kans om iets door te drukken wat het CDA en de SGP al langer wilden. Ook de PvdA heeft zich in het verleden voorstander getoond van een verbod op extreem geweld in games. Hij is ongeduldig, want de tijd dringt. En dus heeft hij nu besloten om de industrie nog tot maximaal eind van dit jaar de tijd te geven. Om dit kracht bij te zetten, maakt de minister van Justitie in zijn brief een opmerkelijke move: hij veegt extreem geweld op één hoop met seksueel geweld.
Seksueel geweld
Er is namelijk ook nog een artikel 240b, dat kinderen moet beschermen tegen seksueel geweld in misbruik: het stelt een algeheel verbod op de verspreiding, openlijke tentoonstelling, vervaardiging, invoer, doorvoer of het bezit van kinderporno. Deze wet beschermt wél tot 18 jaar en inmiddels valt 'virtuele' kinderporno daar ook onder (beelden die zijn gefabriceerd op basis van bestaand materiaal).
Ook happy slapping komt langs in de brief. Ook al zo onsmakelijk. Het gaat om een soort tijdverdrijf waarbij mensen met geweld worden overrompeld, om te worden gefilmd door lachende lui die die beelden vervolgens online verspreiden. In Japan was het vooral gericht op het optillen van rokjes van argeloze meisjes, waarna hun billen op internet gezet werden. LOL! De gewelddadige variant van deze rage kwam uit de UK ('happy slapping' is een woordspeling op 'happy snapping') en bereikte bij ons een hoogtepunt in 2007. Ze lijkt overigens al weer wat overgewaaid, hoewel hij 's zomers als de verveling toeslaat altijd weer wat opleeft.
Veel mensen, niet alleen binnen het CDA of de SGP waren niet blij met happy slapping. En nog meer mensen walgen van beelden van seksueel geweld, of die nu in scene gezet zijn voor pornografische doeleinden of niet. Seksueel geweld als verkrachting en andere vormen van moedwillig molest zijn al strafbaar, dus voor een verbod op beelden hiervan krijg je al snel de handen op elkaar. Daarvoor hoef je je niet eens te beperken tot kinderen...
Onderhandelen over geweld
En dus is het een handig argument: wie is er nu niet voor een verbod? Smaken verschillen natuurlijk, maar strafbaar is strafbaar. Wie nu nog een verschil wil maken tussen extreem seksueel geweld in porno en extreem geweld in games, moet van goede huize komen. Voordat je het weet, wordt je poging om vrijheid van meningsuiting te verdedigen, opgevat als een verdediging van daden van extreem (seksueel) geweld zelf.
Games met een Pegi 18 zijn voor volwassenen bedoeld en niet geschikt voor kinderen. De wet zegt dat kinderen tot en met 15 jaar ze ook niet mogen zien, en dat lijkt me helemaal terecht. Ook voor ouders is Pegi een belangrijke richtlijn. Maar door dit soort discussies durf ik inmiddels niet meer te vertellen dat welke games wij in huis hebben. Call of Duty: Modern Warfare 2 bijvoorbeeld. En dat dat tot zeer boeiende gesprekken heeft geleid met onze pubers, waarvan de oudste (15) het gespeeld heeft.
Er zijn hier wel regels: als hij thuiskomt met een Pegi 18-game dan moet hij hem terugbrengen, tenzij er vantevoren over gesproken is en hij toestemming heeft gekregen. En Manhunt 2 komt er niet in voorlopig en hij weet ook waarom. Toch zal hij het ook zelf willen proberen een keer. Wij onderhandelen hier dus over geweld. Ik kijk naar verontrustende films als Pulp Fiction van Tarantino, en mijn zoon speelt games met geweld. Wat is het verschil? Daar heeft hij dus ondertussen over leren nadenken: wat is de rol van geweld in games? In films? In verhalen? In kunst? Waarom is al eeuwen lang allerlei verbeeldingen van geweld zo belangrijk in de menselijke cultuur? Waarom kunnen mensen van de verbeelding van geweld zo vreselijk opgewonden van raken (zowel voor- als tegenstanders)?
Smakeloos, stuitend en schokkend
De minister staat niet alleen: heel veel mensen vinden extreem geweld en vooral verbeelding ervan voor entertainment "smakeloos", "stuitend" en "schokkend" -- woorden die hij in zijn brief gebruikt. Wat de minister wil verbieden is alle beelden van seksueel of ander geweld waarbij het altijd de agressor is die geweld gebruikt in zijn eigen voordeel om anderen te benadelen (en dus niet om iemand te redden), waarbij je goed te zien krijgt hoe zwaar het slachtoffer lijdt, en waarbij het niet zelden de bedoeling is om sadistisch genot op te wekken.
Kijk, dát vindt Hirsch Ballin nu gewoon niet geschikt voor kinderen. Wie eigenlijk wel? Maar sterker nog: de minister vindt dat ook niet geschikt voor volwassenen. En daar komt de aap uit de mouw!
Want als je goed leest, is dit zijn redenering: als blijkt dat Kijkwijzer, Pegi, allerlei afspraken en cursussen niet voldoende zijn om te voorkomen dat kinderen verkrachtingen en sadistisch geweld te zien krijgen, dan moet er maar een wettelijk verbod komen voor iedereen, en niet alleen voor kinderen onder de 16 jaar. Kinderen beschermen is een nobel doel, waar ik helemaal voor ben, maar ik krijg ook de indruk dat hij die kinderen hier gebruikt voor een ander doel. Hirsch Ballin in zijn brief: "Een effectieve bescherming van kinderen kan rechtvaardigen dat ook volwassenen verstoken blijven van bepaalde vormen van voor kinderen schadelijk beeldmateriaal."
Anders gezegd: Hirsch Ballin vindt het helemaal niet erg als we de vrijheid van volwassenen inperken. Zo doet een grote groep van de Christelijke achterban dat zelf ook al: ze kiezen voor een internetprovider die zelf alles al filtert wat van de wereld is maar wat God verboden heeft. Dat is niet alleen bescherming van de kinderen, maar meteen óok van de man in huis, wiens vlees nu eenmaal zwak is. Voor het CDA en de SGP is het een droom om ook de rest van de wereld van deze wat de minister "stuitende" en "schokkende" viezigheid te bevrijden.
Laatste waarschuwing
Laat het duidelijk zijn: ik vind het van groot belang dat het systeem van Pegi en Kijkwijzer er is, zodat ouders aan de hand daarvan hun keuzes in huis kunnen bepalen. Ook vind ik het belangrijk dat jonge kinderen (tot en met 15 jaar dus, zoals de wet ook wil) die zelfstandig naar de bieb of naar de bioscoop gaan, een game kopen van hun zakgeld, of er eentje downloaden, niet iets kunnen zien, kopen of lenen dat voor 18 jaar en ouder is. En ik vind het ook prima als een naïeve ouder bij de bioscoop te horen krijgt dat zijn 5-jarige niet naar binnen mag, omdat de film Kijkwijzer 12 heeft. Dit soort bescherming is prima, maar daar houdt het ook eigenlijk wel op.
Maar de minister waarschuwt nog één keer: als voor het eind van 2010 blijkt dat geen vooruitgang is geboekt en er met mysterie-shoppers bij uitgiftepunten nog steeds zo'n laag percentage zich houdt aan Kijkwijzer en Pegi, dan komt er een algeheel verbod op games met extreem (seksueel) geweld.
Justine Pardoen
